Wat is een opstelling (of systemisch werk)?

Bij sport kom je de term opstelling tegen. Daarbij gaat het om de positie van de spelers in het veld. Vanuit de basisopstelling komen ze in actie om aan te vallen of om te verdedigen. Als niet bekend is wie welke plek en rol heeft ontstaat er chaos. Nu weten de spelers waar ze moeten staan voor de opbouw van het spel. Dat geeft overzicht, duidelijkheid en snelheid.

Dit geldt hetzelfde voor het ‘echte’ leven. Neem bv. het gezin waar je uit voortkomt. Ook daar heb je een eigen plek. Ben je de oudste, jongste of zit je er midden in? Soms zijn er situaties, waardoor iemand van zijn plek is gegaan. Dat heeft dan gevolgen voor het hele systeem, het hele gezin. Een familieopstelling brengt dan inzicht en rust.

Een (familie)opstelling is een sessie waarbij de vraagsteller een vraagstuk inbrengt waar hij of zij helderheid over wil krijgen. Hierbij wordt gebruik gemaakt van representanten. Dit kunnen mensen zijn als er meerdere mensen meedoen, maar het kan ook individueel waarbij gebruik wordt gemaakt van bv. poppetjes. De vraagsteller geeft naar aanleiding van zijn/haar vraag de betrokken representanten (of poppetjes) een plaats in het vertrek (of op de tafel). Zo ontstaat een tableau vivant.

Er komen verstrikkingen aan het licht (soms in eerdere generaties) die hebben geleid tot stagnatie in het huidige leven van de vraagsteller. Vaak zijn die verstrikkingen onverwerkte gevoelens als gevolg van nare gebeurtenissen, zoals het jong overlijden van een ouder of een kind, oorlogservaringen en de scheiding van ouders.

Deze onverwerkte gevoelens kunnen (later geboren) kinderen onbewust en onbedoeld belasten, waardoor zij uit balans zijn. Aan de hand van eenvoudige instructies van de begeleider brengen de representanten beweging in de situatie en kan er rust komen tussen de personen die de representanten vertegenwoordigen. De effecten van de sessie zijn soms op korte, maar vaak op lange termijn merkbaar.

Organisaties

Opstellingen wordt tevens toegepast in organisaties. Bijvoorbeeld om te onderzoeken waarom er stagnaties zijn in de ontwikkeling van een organisatie of waarom bepaalde conflicten telkens terugkeren of denk aan de plek van de werknemers. Wat is de juiste plek voor de vaste werknemers, de freelancers of nieuwkomers, oude en jonge mensen in een team? Er wordt in dit verband gesproken van een organisatieopstelling.